»» هرچند که کلا امام روح الله بین ما محجور است، از اندیشه سیاسی‌شان گرفته تا بحثهای فرهنگی و اقتصادی و غیره‌شان؛ اما چهره سیاسی ایشان به عنوان یک رهبر امت اسلامی گاه مانع میشود که ظرافت‌های شخصیتی ایشان نظیر اخلاق و عرفان و برخی ساحت‌های دیگر را نگریسته و مورد مطالعه و استفاده قرار دهیم.

»» یکی از آثار اخلاقی ایشان شرح چهل حدیث یا همان اربعین حدیث است؛ که نوشتن این نوع آثار بین علما رایج است و علت عمده آن هم حدیثی از پیامبر اکرم در این زمینه است(۱). در مقدمه کتاب ایشان مینویسند: "با خود حدیث میکردم که چهل حدیث از احادیث اهل بیت عصمت و طهارت، علیهم السلام، که در کتب معتبره اصحاب و علماء، رضوان‌الله علیهم، ثبت است، جمع آوری کرده، و هر یک را به مناسبت شرحی کند که با حال عامه مناسبتی داشته باشد؛ و از این جهت آن را به زبان فارسی نگاشته که فارسی زبانان نیز از آن بهره بگیرند". یعنی اینکه حضرت امام(ره) این اثر را برای استفاده عموم مردم نگاشته‌اند. ذکر این نکته از این جهت بود که بسیاری گمان میکنند که فقط باید سخنان و یا پیام‌های تاریخی امام را مطالعه کنند. در حالی که خود امام به صراحت میگویند این اثر برای عامه است. دیگر با این وضع تکلیف ویژه‌ها مشخص است.

»» این نکته در سیره حضرت امام روح الله وجود داشته است که بسیاری از مفاهیم و مطالبی را که دیگران با توجیهاتی نظیر "مردم نمیفمند" یا "برای مردم سنگین است" یا "ترس از منحرف شدن مردم به علت عمق مفاهیم عرفانی" در بین عامه مردم بیان نمیکردند، ایشان مستقیما به مردم میگفتند. نمونه مشخص آن تفسیر سوره حمد ایشان است که از تلویزیون پخش شد و به دلایلی ادامه نیافت. البته این سیره در زندگی استاد اخلاق امام خمینی،آیت الله شاه‌آبادی نیز وجود داشته و یکی از تفاوت‌های این عارف نسبت به همدوران‌های خویش بوده است.

»» امام خامنه‌ای در سخنرانی امسال در حرم امام خمینی فرمودند:"خوب است برادران، جوانان، اهل فكر و تحقيق، طلاب، دانشجويان، روى اين مبانى فكر كنند، روى اينها كار كنند. فقط متن باقى نمانَد؛ اين متنها درست توضيح داده شود، تبيين شود." از هنگام بازگشایی دانشگاه‌ها دنبال چندتا آدم پایه‌کار میگردم که روی اندیشه امام کار کنیم اما پس از یک ماه، دو نفر جمع شدیم. من و یکی دیگر از دوستان. دلیل چیست؟

 چند نکته از حدیث اول شرح چهل حدیث امام خمینی(ره):

  همانا پـيـغـمـبـر(ص) فرستاد لشكرى را. پس چون كه برگشتند فرمود: آفـريـن بـاد بـه گروهى كه به جاى آوردند جهاد كوچك را، و به جاى ماند بر آنها جهاد بزرگ . گفته شد اى پيغمبر خدا چيست جهاد بزرگ؟ فرمود: جهاد نفس است.

* انسان دارای دو نشئه میباشد: نشئه ظاهره‌ی ملکیه‌ی دنیویه و نشئه باطنه‌ی غیبیه‌ی ملکوتیه
* اولین شرط مجاهده با نفس و حرکت به سمت حق تعالی "تفکر" است.
* منزل بعد از تفکر عزم است. عزم عبارتست از بناگذاری و تصمیم بر ترک معاصی، و فعل واجبات، و جبران آنچه از او فوت شده در ایام حیات.
* هیچ راهی در معارف الهیه پیموده نشد مگر آنکه انسان ابتدا کند از ظاهر شریعت.
* بيشتر از هر چه گوش كردن به تغنيات سلب اراده و عزم از انسان مى كند.
* سه گانه مشارطه، محاسبه، مراقبه.
* از اموری که انسان را در مجاهده با نفس و شیطان معاونت مینماید، و سالک باید خیلی مواظب آن باشد، "تذکر" است.
*تذکر یعنی: یاد خدای متعال و نعمت‌هایی که به انسان بخشیده است.

* جهاد نفس در مقام نشئه ملکوت بین جنود رحمانی و شیطانی، سرچشمه تمام سعادت و شقاوت و درجات و درکات است... و در شبهای تاریک با تضرع و زاری از آن ذات مقدس تمنا کن که تو را اعانت کند در این جهاد نفس
* سه قوه باطنه "واهمه" و "غضبیه" و "شهویه" سرچشمه تمام ملکات حسنه و سیئه و منشأ تمام صور غیبیه ملکوتیه هستند.
* هیچ داعی إلی الله نگفته است باید "شهوت" را بکلی کشت و نائره "غضب" را بکلی خاموش کرد و تدبیر "وهم" را از دست داد؛ بلکه فرموده‌اند باید جلو آنها را گرفت که در تحت میزان عقلی و قانون الهی انجام وظیفه دهد.
* اول شرط از برای مجاهد که میتواند منشأ غلبه بر شیطان شود، حفظ طائر خیال است.
موازنه: مقایسه منافع و مضرات هر یک از اخلاق فاسده و ملکات رذیله و اخلاق حسنه و فضائل و ..

بهترین علاجها این است که هر یک از این ملکات زشت را که در ود می‌بینی، در نظر بگیری و برخلاف آن تا چندی مردانه قیام و اقدام کنی و همت بگماری برخلاف نفس تا مدتی، و از خدای تعالی در این مجاهده کمک بطلبی.

(۱): من حفظ على امتى اربعين حديثا ينتفعون بها بعثه الله يوم القيمة فقيها عالما